Servia, emër rajoni dhe jo etnie

Servia, emër rajoni dhe jo etnie

181
0
SHPËRNDAJE

Qazim Namani

Kuptimin e këtij emri e shpjegon edhe akademiku bullgar Ivan Duridanov i cili pohon se Servus është emër i vjetër roman ballkanik, nga ky emër kanë dal emrat Sarban, serban, serbu, dhe në gjininë femërore Serba. Emri mesjetar Servu, Serva, dhe nga RUM Serb (bujkrob).

Fjala latine “Servi” që do të thotë, i përkulur, i nënshtruar, i servuar për të shërbyer shoqërinë skllavopronare të asaj kohe. Edhe në gjuhën e bizantine “Serv” është një fjalë që do të thotë “rob” “tzerboulianous” do të thotë ata që veshin veshje të varfra. Servë janë quajtur kështu kategoria më e ulët shoqërore për shkak se ishin skllevër (shërbëtor) të perandorisë bizantine.

“Servi” janë quajtur kështu të gjithë ata kanë qenë skllevër të perandorisë bizantine, andaj siç po shihet servë do të thotë rob, shërbëtor, skllav, bujkrob. Vete emri i tyre, tregon qe nuk janë etni kombëtare, por kategori e ulët shoqërore edhe gjatë gjithë periudhës mesjetare.

Në territorin e Maqedonisë perëndimore në Greqinë e sotme një nga qytetet kryesore në njësinë rajonale të Kozanit quhet Servia. Është e vërtetë që në Greqi ekziston një vend i quajtur ”Servia”, emri i të cilit rrjedh prej foljes latine servi, që do të thotë  vend i  mbikëqyrur. Ky është një nga vendet më historike në atë rajon, me një kështjellë Bizantine të shekullit të VI-të e rindërtuar në kohën e Justinianit. Siç shihet edhe para ardhjes së sllavëve në Gadishullin Ilirik ekzistonte emri i rajonit të një kështjelle që quhej Servia.

fig2fig3

Fig 3 dhe 4, Rajoni, Servia në Greqinë e sotme

fig4fig5

Fig 5 dhe 6; Kështjella Servia në Maqedoninë perëndimore të Greqisë së sotme

 

Siç shihet vete emri SERVI, tregon që nuk kemi të bëjmë me etni qytetare që veçohet me gjuhë dhe kulturë nga një etni tjetër, por është fjala për një territor, ku popullata duke e pranuar sundimin e huaj mbetet kategori e ulët shoqërore në shërbim të sunduesit, ashtu si ka ndodhur në këto treva kur Gjuragj Branku i tradhtoi të gjithë prijësit e kryengritjes së krishterëve kundër Perandorisë Osmane, duke e tradhtuar edhe Huniadin pranoi që vet të bëhet vasal i osmanëve dhe vet jetoi në Smederevë. Dihet se deri sa këto treva ranë nën pushtimin osman ishin nën sundimin e Perandorisë Bizantine, por në disa etapa kohore herë pas here zotëroheshin nga princër vendor. Në mesjetë gjatë shekulli XIII-XV, rajoni qendror  i Serbisë së sotme, duke mos i përfshirë territoret arbërore në rajonin e Nishit është quajtur Rasi. Prof Voisllav Nikqeviq në simpoziumin ndërkombëtar me temën “Boshnjakizmi dhe Sanxhaku”, mbajtur në Novi Pazar, në vitin 1995, duke folur për emrin serb, vuri në pah se si pas Profirogentit fjala serb në gjuhën romeje do të thotë robër, serb do me thënë njeri i varur, pra ky emër deri vonë ka pasur kuptim social e jo etnik. Në këtë simpozium mes tjerash Nikqeviq e shpjegon dhe etimologjinë e emrit Rasha-Rasa-Rashka, që sipas tij rrjedhë prej fjalës shqipe shkëmb- rrasë guri.

Duke i analizuar të dhënat e cekura më lartë mendoj se përkatësinë etnike të Nemanjidve, duhet kërkuar te popujt tjerë autokton të Gadishullit dhe jo te sllavet për dy arsye: Në fillim të karrierës Nemanja nuk kishte qenë ortodoksë nën varësinë e kishës bizantine,  por i besimit katolik dhe së dyti vetë emri Neman, Niman, Numan, Naman është emër i lashtë biblik që e gjejmë shpesh te popujt e lashtë mesdhetarë si: arbërorët, hebrenjtë, grekët, boshnjakët, gjermanët, italianët etj. Në  rastin konkret si ka kuptim logjikë të mendojmë se kemi të bëjmë me një shtet mesjetar, mbretëri mesjetare serbe, apo kishë ortodokse serbe kur sllavët nuk bartnin traditë të krishterimit por ishin ta pa organizuar dhe pagan deri në këtë periudhë kohore..

Mbreti Constantine Porphyrogenitus në veprën e tij “De Administrando Imperio” rreth vitit 950, në lidhje me origjinën e emrit serv shkruan: “Servët është një fjalë në gjuhën bizantine që nënkupton skllevërit, dhe në gjuhën bizantine zakonisht me fjalën ” serbula” nënkupton këpucë të skllevërve, dhe fjala “serboulianous” nënkupton ata që veshin rroba të lira, fshatare.

Në mënyrë të ngjashme i përshkruan edhe kryepeshkopi Giljeljmo Tirski (1139-1186), në dokumentin e tij të quajtur “Monumenta Montenegrina” shkruante: ” të gjithë këta njerëz kanë origjinën nga një rajon, të dënuar për të prerë mermer dhe të gërmojnë xehe, dhe nga kjo vjen fjala skllavëri – “servitutis”. Kuptohet pra se kemi të bëjmë me emër rajoni dhe jo etnie.

Për këtë emërtim kanë shkruar edhe disa historian në kohën e formimit të kombeve në Evropë gjatë shekullit XIX.

Pjeter Bogdani në shkrimet e tij shpreh interesimin e tij që ti arsimoj shqiptarët dhe serbet e varfër për të cilët thotë se në pjesën ma të madhe e flasin gjuhën shqipe.

Historiani Cek Josef Holecek (1853 – 1929) shkruan se: Emri serb s`ka lidhje me etninë e sotme Serbe , qe e formuan etninë e sotme  Serbe duke i bashkuar ortodoksët e Ballkanit. Pra emri Serb ishte emër i veçantë vetëm për ortodokset e jo për përcaktim të një etnie, dhe për këtë  kemi mijëra të dhëna historike shkruante  Josef Holecek.

Diplomati Rus Aleksandar Giljferding i cili qëndrojë në Ballkan ka shkruar se: Deri në mesin e shekullit XIX  të gjitha kombet që e kishin fenë ortodokse quheshin Serbë.

Lubomir Nenadovic shkruan se: Vuk Karadžic në vitin 1834 e detyroi Njegoshin që  të sajon një etni Serbe duke i përfshirë të gjithë ortodokset që jetonin në Ballkanin qendror.

Nga kjo që shihet më lartë, Serbia si shtet është projekt pansllavist që u realizua në vitin 1878, duke asimiluar ortodokset e veriut dhe përvetësuar artin dhe kulturën e krishterë mesjetare të këtij rajoni

Burimet e shumta të udhëpërshkruesve të huaj që i vizituan viset qendrore të Gadishullit Ilirik, ku gjenden harta mesjetare Servia edhe pas pushtimit nga P. Osmane, dëshmuan se banorët shumicë që i populluan këto vise ishin arbërorët (arnautët) dhe vllahët, kjo dëshmohet shumë në publikime dhe harta të studiuesve nga disa shtete evropiane.

fig7fig6

Fig. 7.  Hartë e 1885, e punuar sipas literaturës së bllokut lindor pansllavist në të cilën vërehet qartë emri Servi, Fig. 8. Hartë e punuar në vitin 1861, e punuar sipas literaturës së bllokut perëndimor, vërehet se këto treva nga studiuesit e asaj kohe njiheshin si treva shqiptare Iliri.

 

Gadishulli Ilirik, zënë pozitë të rëndësishme gjeografike dhe gjeostrategjike si zonë mesdhetare në mes të tri kontinenteve. Nëpër këto treva kanë kaluar shumë rrugë tokësore dhe detare që i lidhnin këto tri kontinente që nga periudhat e lashta historike. Duke qenë një rajon i rëndësisë së veçantë, në këto troje janë zhvilluar shumë luftëra ndërkontinentale dhe lokale për të ruajtur epërsinë ushtarake dhe politike të perandorive më të fuqishme botërore, andaj në këtë rajon historikisht janë gërshetuar interesa dhe kultura të ndryshe duke e mbajtur në vijimësi si zonë të kufijve ndërkulturorë dhe konflikteve.

Shtrirja gjeografike mes katër detërave në periudhat më të rëndësishme historike ishte edhe ndarje etnokulturore e fetare ku janë konfrontuar civilizimet. Burimet historike dëshmojnë se në anën perëndimore dhe qendrore të këtij gadishulli jetuan fiset ilire dhe pikërisht këto kultura të civilizimeve i krijuan kufijtë e interesave në trevat ilire, duke e detyruar popullatën autoktone ilire të përqafojnë kultura dhe besime të ndryshme. Kjo gjendje krijoi konflikte dhe luftëra të shumta për të krijuar kombe dhe shtete politike në dëm të gjuhës, kulturës dhe identitetit të popullatës autoktone ilire.

Këto shtete politike të krijuara mbi kulturën dardano-ilire, gjatë tre shekujve të fundit u mbështeten në projekte dhe platforma politike për ta asimiluar popullatën autoktone ilire duke ju ndërruar gjuhën amtare, religjionin, përmes krijimit të miteve, falsifikimit të historisë, përvetësimit të objekteve të kultit, torturave dhe vrasjeve masive, djegies dhe kolonizimit të vendbanimeve dhe shpërnguljes së kësaj popullate nëpër kontinente tjera. Nga presionet e shumta trojet shqiptare u ndanë në disa shtete, populli shqiptar mbeti i ndarë në territore, në fe dhe në presione të vazhdueshme për tu asimiluar dhe shkrirë në kultura tjera.

Gjatë shekullit XIX, sipas projekteve pansllaviste në pjesën qendrore të gadishullit me qendër në Smederevë, së pari u krijua një grup politik ortodoksësh që e quanin veten serb, dhe kishin përkrahje të fortë nga Rusia dhe Patrikana e Stambollit. Nga kjo platformë politike duke e asimiluar popullatën e besimit ortodoks dhe në dëm të trojeve shqiptare u formua kombi dhe shteti politik serb.

Me qenë se bërthama e këtij shteti politik u themelua në rajonin e quajtur Servi, rajon i cili e kishte pranuar vasalitetin dhe ishte në shërbim te sulltanit pa të drejtë u quajt Serbi. Në gjysmën e parë të shekullit XIX, në këtë rajon nuk bënin pjesë trevat trevat shqiptare në Kosovën e sotme dhe Sanxhakun e Nishit. Përfshirja e pjesës më të madhe të sanxhakut të Nishit në shtetin e ri politik serb u realizua gjatë krisës lindore 1877/78, ndërsa Kosova e sotme pas Luftës së Parë Botërore.

Këto treva, duke përfshirë qytetet më të njohura mesjetare si Artana, Nishi, Shkupi deri në gjysmën e dytë të shekullin XIX, nga studiues perëndimor njiheshin si territore të Dardanisë apo edhe Myzisë.

fig9fig10

Fig. 9. Hartë e vitit 1830, Provinca romake e Dardanisë, pjesë e Myzisë dhe Fig. 10. Hartë e vitit 1865, Provinca romake e Dardanisë, pjesë e Myzisë. 

Mendimi se Artana (Novobërda) ishte qendër kulturore serbe, vetëm për atë se shtrihet në  territorin   qendrorë të  Gadishullit Ilirik është në kundërshtim me realitetin historik të kohës dhe vetë historikut të Novobërdës. Kjo bie në kundërshtim me logjiken e të kuptuarit të rrethanave historike për atë kohë sepse qyteti i Artanës ishte i formuar si qytet që kishte lulëzuar shumë kohë më herët se shekulli XIV-XV, pra ishte një qendër e rëndësishme ekonomike e nënshtruar në vijimësi që nga antikiteti i vonë ishte në shërbim të Kostandinopojës dhe pas pushtimit osman u vu në shërbim të kësaj perandorie. Siç dihet pas pushtimit osman të gjitha minierat e Artanës dhe minierat tjera të rajonit, së bashku me të gjitha pronat, dhe popullatën vendore ishin vënë në shërbim të Perandorisë Osmane. Në këtë periudhë të pa nënshtruara tërësisht, por me detyrime të pagesës së një takse të caktuar vjetore kishin mbetur vetëm disa fshatra të thella në malet e Shqipërisë së sotme,  që i ndanin trevat shqiptare në mes.

Siç shihet në këtë rast kemi të bëjmë me keqkuptimin e emrit që haste në disa harta mesjetare Servia në Serbia. Shumë nga këto harta me këtë emër u punuan në  shekullin XIX edhe gjatë ndikimit të projekteve pansllaviste dhe historiografisë sllave.

Nga këto të dhëna kuptojmë se serbët duhet kërkuar formimit etnik paralel me fillet e falsifikimit së historiografisë së Ballkanit nën ndikimin e pansllavizmit rus, dhe të letërsisë serbe që fillon me fjalorin e Vuk Karagjiqit në shek XIX.

Si përfundim mund të themi se historiografia botërore e në veçanti ajo shqiptare nuk duhet të mbështetë mendimin e formimit të Mbretërisë Serbe dhe të Kishës Ortodokse Serbe në shekujt XIII-XIV, kur dihet se shek XIX merret si shekull i formimit të kombeve në Evropë.

fig31

Fig. 11. Hartë e vitit 1844, për shtrirjen e shqiptarëve në anën veriore dhe perëndimore të gadishullit, ku vërehet se rajoni Serbi që e kishte fituar autonominë nga P. osmane, shtrihej në veri të Novi Pazarit dhe Krushevcit